ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ပညာရည်မြင့်မားရန်အတွက် ဘက်စုံထောင့်စုံမှ ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိရာ ဖွံ့ဖြိုးမှုနောက်ကျသည့် ဝေးလံ ခက်ခဲသည့် ဒေသများမှာလည်း ထိုသို့သော မြှင့်တင်ဖြည့်ဆည်းပေးမှုများကို အထိုက်အလျောက် ရရှိခံစားရပါကြောင်း၊ သို့သော
မုံရွာမြို့နယ် ဒေါနခြံရပ်ကွက်တွင် ရှိသော ရှေးဟောင်းမြန်မာစာပေရေးရာဌာနကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာမြေပေါ်တွင် တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ အဆိုပါဌာနကို ဖွင့်လှစ်ခြင်း မရှိသည်မှာ အချိန်ကြာမြင့်ပြီဖြစ်ပါကြောင်း၊ အဆိုပါ အဆောက်အဦ၏ ရှေ့ပိုင်း ပြင်ဆင်ကုန်ကျ စရိတ်သည် ကျပ်သန်းပေါင်း ၇၂ သန်းဖြစ်ပြီး ယင်းပြင်ချင်ကုန်ကျစရိတ်တွင် နောက်ပိုင်း အဆောက် အဦနှင့် အတွင်းက ပစ္စည်းများ ပါဝင်ခြင်းမရှိပါကြောင်း၊ မကြာခင်အချ
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရသေ့တောင်မြို့ပေါ်ရှိ မြို့မအမှတ်(၁)အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်းကို UNDP အကူအညီဖြင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆောင်သစ်ဆောက်လုပ်ပြီး ပညာသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ စာသင်နှစ်ကာလအတွင်း ကျောင်းဆေ
မောက်မယ်မြို့နယ်အတွင်းရှိ အ.မ.ကကုန်းလမ်း(မူလွန်)၊ အ.မ.က(နားသဲ)၊ အ.မ.က(နားဟီး)
ဝေးလံခက်ခဲဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ၏ ဒေသအခြေအနေအရ ပညာရေးအခြေခံအရည်အသွေးနိမ့်ကျခြင်း၊ မိဘများ စီးပွားရေးချို့တဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် တက္ကသိုလ်သို့တက်ရောက်နိုင်ခြင်းမရှိသည့်အတွက် ဘွဲ့ တစ်ခုရရှိရန် အဝေးသင်တက္ကသိုလ်ကိုသာ အားကိုးနေရပါကြော
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ နန်းယွန်းမြို့အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာရေး ဝန်ထမ်းဆရာဆရာမများနေထိုင်ရန်နှင့် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ခေတ္တတည်းခိုနေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် အဆောက်အဦလိုအပ်လျက်ရှိရာ (၁၀၀
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်ခွဲ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၏ အထက်ပိုင်းဒေသတွင် အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (၂) ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း (၁) ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း (၅) ကျောင်းနှင့် အ.မ.က (ခွဲ) ကျောင်းရှိပါကြောင်း၊&
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ နတ်ရေကန် အထက်တန်းကျောင်းခွဲတွင် အထက်တန်းကျောင်းသားဦးရေ ၈၂ ဦးသော်လည်း အထက်တန်းပြဆရာတစ်ဦ
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းတုန်းမြို့ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်းမှဒသမတန်း အထိကျောင်းသား ဦးရေမှာ ၁၅၂၅ ဦးရှိပြီး စာသင်ခန်းတစ်ခန်းလျှင် ကျောင်းသားဦးရေ ၇၀ ဦးနှုန်းဖြင့် သင်ကြားနေရပါကြောင်း၊ စာသင်ခ
ပေါက်မြို့နယ်သည် ရပ်ကွက်ကျေးရွာအုပ်စု ၇၁ အုပ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ကျေးရွာပေါင်း ၂၃၅ ရွာ ရှိပါ ကြောင်း၊ တရားဝင်ကျေးရွာအမည်ပေါက်ရန် ကြိုးစားနေသည့် ၂၂ ရွာရှိပါကြောင်း၊ အခြေခံပညာကျောင်း များ အနေဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၃၇ ကျောင်းရှိပြီး စာရင်း၊ ဇယားများကို လေ့လာကြည့်သည့်အခါ ရာနှုန်းပြည့် ဝန်ထမ်းခန့်ထားနိုင်သည့် ကျေးရွာများရှိသလို ရာနှုန်းပြည့် လိုအပ်နေသည့် ကျောင်းများလည်း ရှိပါ ကြောင်း၊ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၆၀