(က)-ပြည်ထောင်စုတရား လွှတ်တော်ချုပ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာ ၇ ခု နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် မေးခွန်း

ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် အမှုခေါ်စာချွန်တော် လက်ခံရရှိသည့် အမှုဦးရေ၊ အကျဉ်းနည်းဖြင့် ပလပ်ခဲ့ သည့် အမှုဦးရေ၊ နှစ်ဖက်ကြားနာပြီး ပြည်လည်သုံးသပ်ပေးခဲ့သည့် အမှုဦးရေ၊ စာချွန်တော် အမိန့်ဖြင့် ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အမှုဦးရေတို့ကို သိရှိလိုကြောင်း မေးမြန်းချက်နဲ့ ပတ်သက်လို့ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှာ အမှုခေါ်စာချွန်တော် လက်ခံရရှိသည့်အမှု ၁၃၃ မှု၊ အကျဉ်းနည်းဖြင့် ပလပ်ခဲ့သည့် အမှန်အားဖြင့် စာချွန်တော်လျှောက်ထားလွှာကို ကနဦး ငြင်းပယ်ခဲ့သည့် အမှု ၂၄ မှု၊ နှစ်ဖက်ကြားနားပြီး ပြည်လည်သုံးသပ်ပေးခဲ့သည့် အမှု ၁၀၉  မှုနဲ့ စာချွန်တော်အမိန့်ဖြင့် ပယ်ဖျက် ခဲ့သော အမှုဦးရေ ၇ မှုရှိပါကြောင်း ဖြေကြားအပ်ပါတယ်။ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သို့ စာချွန်တော်မှုများ လျှောက်ထားရာတွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးတစ်ဦး ကသာ ရုံးထိုင်ပြီး အကျဉ်းနည်းဖြင့် ပလပ်သည့် အမိန့် Summarily Dismissed မှာ စာချွန်တော်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်နှင့် ညီညွတ်ခြင်းရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းချက်နဲ့ ပတ်သက်လို့ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၇၃ အရ ထုတ်ပြန်တဲ့ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှု များဆိုင်ရာလုပ်ထုံးလုပ်နည်း အပိုဒ် ၄၇ အရ စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများဆိုင်ရာ လုပ်ထုံး လုပ်နည်း အပိုဒ် ၄၇ အရ စာချွန်တော်လျှောက်ထားလွှာအပေါ် လက်ခံရန် သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ရန် ကနဦး အမိန့်ချမှတ်ခွင့်ရှိပါတယ်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တရားစီရင်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ အရ ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တရားလွှတ်တော်ချုပ်နည်းဥပဒေ၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ် တရားလွှတ်တော်ချုပ်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်တဲ့နည်းဥပဒေ အမိန့် ၁၉၊ အမိန့် ၂၀ နှင့် အမိန့် ၂၁ တို့မှာ စာချွန်တော်လျှောက်ထားခြင်းနှင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးကျင့်စဉ်များ ဖော်ပြပါရှိပါတယ်။ အဲဒီနည်းဥပဒေများမှာလည်း ယခု ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတိုင်း ပြဋ္ဌာန်းထား တာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။ လျှောက်ထားခံရသူကို စာချွန်တော်မထုတ်သင့်ကြောင်း အကြောင်းပြစေ ဖို့အတွက် အကြောင်းကြားစာထုတ်ပေးသင့်၊ မသင့်ကို ကနဦး စိစစ်ရပါတယ်။ အကြောင်းကြားစာ ထုတ်မပေးသင့်ကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရရင် အဲဒီအဆင့်မှာပဲ ရုံးထိုင်တရားသူကြီးက စာချွန်တော် လျှောက်ထားလွှာကို လက်ခံရန်သင့်၊ မသင့် စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့ စီရင်ထုံးသာဓကများလည်း ရှိပါ တယ်။ ယခင်တရားလွှတ်တော်ချုပ်ဟာ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှုများကို ကနဦးအဆင့်မှာ ရုံးခန်းတာဝန်ကျ တရားသူကြီး တစ်ဦးတည်းကသာ ရုံးခန်းတွင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ သော်လည်းပဲ ယခုအခါ လျှောက်ထားသူ သို့မဟုတ် လျှောက်ထားသူရဲ့ရှေ့နေကို ကြားနာဖို့ အခွင့်အရေးပေးပြီး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများမှာ တရားသူကြီး တစ်ဦးတည်းက အကျဉ်းနည်းပလပ်တဲ့ အမိန့်ချမှတ်ခြင်းဟာ ဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်မှုမရှိ တဲ့အပြင် စာချွန်တော်အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်များ၊ နည်းဥပဒေများ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် ညီညွတ်မှုရှိ ပါကြောင်း ဖြေကြားအပ်ပါတယ်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် တရားစီရင်ရေးဥပဒေတွင် တရားရုံးချုပ်စီရင်ချက် သည် အပြီးအပြတ် အတည်ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိခြင်းမရှိသည်မှာ မှန်ကန်ခြင်းရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းချက်နဲ့ ပတ်သက်လို့ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် တရားစီရင်ရေးဥပဒေမှာ တရားရုံးချုပ်ရဲ့ စီရင်ချက်ဟာ အပြီးအပြတ် အတည်ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြပါရှိခြင်းမရှိတာ မှန်ကန်တဲ့အကြောင်း ဖြေကြားအပ်ပါသည်။ နစ်နာသူ အား နောက်ဆုံးအခွင့်အရေး မဆုံးရှုံးအောင် အခြေခံဥပဒေပါ စာချွန်တော် တင်သွင်းခေါ်ယူပိုင်ခွင့် Right of Constitutional Remedy ကျင့်သုံးရာမှာ တရားသူကြီး တစ်ဦးတည်းကသာ စီရင်ခြင်းဟာ ပြဋ္ဌာန်းချက်ပါ အနှစ်သာရကို ဖော်ညွှန်းနိုင်တဲ့ ကုစားမှုဖြစ်၊ မဖြစ် မေးမြန်းချက်နဲ့ပတ်သက်လို့ စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများဟာ နစ်နာသူအတွက် နောက်ဆုံးအခွင့်အရေးဖြစ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်တဲ့ အကြောင်းတင်ပြအပ်ပါတယ်။ အခွင့်ရအာဏာပိုင်တစ်ဦးဦးက ဥပဒေအရ အပ်နှင်းထားခြင်းမရှိတဲ့ အခွင့်အာဏာကို ကျင့်သုံးတဲ့အတွက် ဒါမှမဟုတ် ဥပဒေအရ အပ်‌နှင်းထားတဲ့ အခွင့်အာဏာကို မကျင့်သုံးတဲ့အတွက် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှာ ကုစားမရနိုင်သည့် နစ်နာဆုံးရှုံးမှု လတ်တလော ပေါ်ပေါက်လျှင် စာချွန်တော်လျှောက်ထားခွင့်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာချွန်တော်လျှောက်လွှာမှာ တင်ပြခဲ့ တဲ့ အချက်များနဲ့ အကျုံးဝင်ကြောင်း မြင်သာတဲ့ အကြောင်းချင်းရာ ပေါ်ပေါက်ခြင်းရှိ၊ မရှိကို ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး တစ်ဦးက ကနဦးစိစစ်ပြီး လက်ခံခြင်း သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ခြင်းပြုဖို့ အဆုံးအဖြတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၇၃ အရ ထုတ်ပြန်တဲ့ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှု များဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အပိုဒ် ၄၇ မှာ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တရားစီရင်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ အရ ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တရားလွှတ်တော်ချုပ် နည်းဥပဒေများနှင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ် တရားလွှတ်တော်ချုပ်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်တဲ့ နည်းဥပဒေများမှာလည်း အလားတူ ပြဋ္ဌာန်းထားတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးတစ်ဦးဟာ စာချွန်တော်လျှောက်ထားလွှာများကို ကနဦးစိစစ်ခြင်းမှာ အပြီးသတ်စိစစ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ကနဦး စိစစ်ချက်အရ လျှောက်ထားသူနှင့် လျှောက်ထားခံရသူတို့ကို ကြားနာရန်လိုအပ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက် လျှင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ခုံရုံးဖွဲ့စည်းပြီး လျှောက်ထားမှုကို အပြီးသတ်ကြားနာ ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းမှာ ပြဋ္ဌာန်းထားပါ တယ်။ စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ရာမှာ တရားသူကြီးတစ်ဦးတည်းက စီရင်ဆုံး ဖြတ်ခြင်း မပြုနိုင်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမှာ ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းမရှိတဲ့အတွက် စာချွန်တော် လျှောက်ထားမှုများဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရား သူကြီးတစ်ဦးက ကနဦးစိစစ်ခြင်းမှာ ပြဋ္ဌာန်းချက်ပါ အနှစ်သာရကို ဖော်ညွှန်းနိုင်တဲ့ ကုစားမှုဖြစ်ပါ ကြောင်း ဖြေကြားအပ်ပါတယ်။

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ရဲ့ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ ရက်နေ့စွဲပါ စာချွန်တော်အမိန့် လျှောက်ထားမှုများဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံးဆိုသည်မှာ စာချွန်တော်လျှောက်ထားမှုများ အပြီးသတ်ကြားနာ ရန် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်က သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် ပြည်ထောင်စုတရား လွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး တစ်ဦး သို့မဟုတ် တစ်ဦးထက်ပို၍ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသော ခုံရုံးဟုဆိုသည်ဟု ဖော်ပြထားရာ ခုံရုံးမဟုတ်သော တစ်ဦးထိုင်တရားသူကြီးက အကျဉ်းနည်းပလပ်သည့် အမှုသည် အပြီးသတ်ကြားနာခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းပြုနိုင်၊ မပြုနိုင် မေးမြန်းထားပါတယ်။ စာချွန်တော် လျှောက်ထားမှုမှာ တစ်ဦးထိုင်တရားသူကြီးက လျှောက်လွှာကို လက်မခံငြင်းပယ်တဲ့ ကနဦးအမိန့်ဟာ အပြီးသတ်ကြားနာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကနဦးအဆင့်မှာ အမှုကိုလက်ခံပြီးနောက် ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ် သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး တစ်ဦး သို့မဟုတ် တစ်ဦးထက်ပိုပြီး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းတဲ့ ခုံရုံးက လျှောက်ထားသူနှင့် လျှောက်ထားခံရသူ များကို နှစ်ဖက်ကြားနာစီရင်ခြင်းပြုမှသာ အပြီးသတ်ကြားနာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တင်ပြအပ်ပါတယ်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ ရက်နေ့စွဲပါ စာချွန်တော်အမိန့် လျှောက်ထားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အပိုဒ် ၆၁ တွင် လျှောက်ထားမှုပြုလုပ်သည့် အမိန့်စာ သို့မဟုတ် အမှု သို့မဟုတ် ပြုမူချက်ကို ပြုလုပ်သည့်နေ့မှ သုံးလအတွင်း စာချွန်တော်လျှောက်ထား တောင်းဆိုခြင်း မပြုခဲ့လျှင် မည်သည့်အမှုခေါ်စာချွန်တော်ကို သော်လည်းကောင်း ထုတ်ပေးခြင်းမပြုရဟူသော ဖော်ပြချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအရ အထူးအပ်နှင်းထား သော စာချွန်တော်အမိန့်ထုတ်ပိုင်ခွင့်၊ ကြီးကြပ်ခွင့်အာဏာကို ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ရာ ရောက်၊ မရောက် မေးမြန်းထားပါတယ်။        ယခင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တဲ့ တရားလွှတ်တော် ချုပ် နည်းဥပဒေများနှင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်နည်းဥပဒေများမှာ အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့် သို့မဟုတ် တားမြစ်စေစာချွန်တော် အမိန့်ကို ပြက္ခဒိန် ၃ လအတွင်း လျှောက်ထားခြင်းမပြုလျှင် ခွင့်မပြုရလို့ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါတယ်။         အလားတူ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ ရက်နေ့ စွဲပါ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှုများဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အပိုဒ် ၆၁ မှာလည်း လျှောက်ထားမှုပြုလုပ်သည့် အမိန့်စာ သို့မဟုတ် အမှု သို့မဟုတ် ပြုမူချက်ကို ပြုလုပ်သည့်နေ့မှ သုံးလအတွင်းစာချွန်တော်လျှောက်ထားတောင်းဆိုခြင်းမပြုခဲ့လျှင် မည်သည့် အမှုခေါ်စာချွန်တော် သို့မဟုတ် တားမြစ်စေ စာချွန်တော်ကိုမျှထုတ်ပေးခြင်း မပြုရဆိုတဲ့ ဖော်ပြချက်ဟာ အစဉ်အဆက် ကျင့်သုံးလိုက်နာခဲ့တဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ဖြစ်ပါတယ်။ စာချွန်တော်အမိန့်ကို  ပြက္ခဒိန် ၃ လ အတွင်း လျှောက်ထားခြင်းမပြုလျှင် ခွင့်မပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်ဟာ အမှုခေါ်စာချွန်တော် လျှောက်ထားမှုနှင့် တားမြစ်စေ စာချွန်တော် လျှောက်ထားမှုများနှင့်သာ သက်ဆိုင်ပြီး ကျန်စာချွန်တော် လျှောက်ထားမှုများနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိပါကြောင်းတင်ပြအပ်ပါတယ်။ စာချွန်တော်လျှောက်ထားခွင့် ကို နှောင့်နှေးခြင်းမရှိဘဲ တင်သွင်းရန်နှင့် အလွန်အမင်း အချိန်ကြန့်ကြာပြီးမှ တင်သွင်းခြင်းကို ခွင့်ပြု ရန် မသင့်တဲ့အတွက် ကာလစည်းကမ်းသတ် သတ်မှတ်ထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာချွန်တော် အမိန့်ထုတ်ပိုင်ခွင့်၊ ကြီးကြပ်ခွင့်အာဏာကို ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ရာမရောက်ပါကြောင်း ဖြေကြားအပ် ပါတယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အပ်နှင်းထားတဲ့ တရားစီရင်ခွင့်အာဏာမှာ အကျုံးဝင်တဲ့ ကြီးကြပ် ရေးအာဏာကို သာမန်အက်ဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းသော မည်သည့်ပြဋ္ဌာန်းချက်ကမှ ချုပ်ချယ်ပိတ်ပင် ခြင်း မပြုနိုင်ဆိုသည်မှာ မှန်၊ မမှန် မေးမြန်းချက်နဲ့ပတ်သက်လို့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အပ်နှင်း ထားတဲ့ တရားစီရင်ခွင့်အာဏာမှာ အကျုံးဝင်တဲ့ ကြီးကြပ်ခွင့်အာဏာကို သာမန်အက်ဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ မည်သည့်ပြဋ္ဌာန်းချက်ကမျှ ချုပ်ချယ်ပိတ်ပင်ခြင်းမပြုနိုင်ဆိုခြင်းမှာ မှန်ကန်ပါကြောင်း ရှင်းလင်းဖြေကြားပါသည်။