(င)-ကမ်းလွန်နှင့် ကုန်းတွင်းရေနံသဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ကွက်များကို ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များပါဝင်သော အဖွဲ့များဖြင့် စောင့်ကြည့်ကြပ်မတ်ပေးသော အစီအမံ ရေးဆွဲဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း ရှိ၊မရှိ နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် မေးခွန်း

မြန်မာနိုင်ငံသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (United Nations Framework Convention on Climate Change-UNFCCC) အား ၁၁-၆-၁၉၉၂ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါကြောင်း၊ ကွန်ဗင်းရှင်း၏ နောက်ဆက်တွဲစာချုပ်ဖြစ်သော ကျိုတိုနောက်ဆက်တွဲ စာချုပ် (Kyoto Protocol) တွင်လည်း ၁၃-၈-၂၀၀၃ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလက်မှတ်ရေးထိုး၍ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ပါကြောင်း၊ ကွန်ဗင်းရှင်းနှင့် ယင်း၏နောက်ဆက်တွဲစာချုပ်ပါ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် အချက်များကို မိမိနိုင်ငံအတိုင်းအတာဖြင့် လိုက်နာဖြည့်ဆည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း၊ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Asian Least Cost Greenhouse Gas Abatement Strategy (ALGAS) စီမံကိန်းတွင်ပါဝင်ပြီး ပထမဆုံး မှန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့စစ်တမ်း ကောက်ယူခြင်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါကြောင်း။

ကွန်ဗင်းရှင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ရသည့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် အစီရင်ခံစာ (Initial National Communication-INC) ကို ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးအစီအစဉ် (UNEP)၊ ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အထောက်အပံ့ (GEF) တို့၏ အကူအညီဖြင့် ရေးဆွဲပြုစုခဲ့ပြီး ၂၆-၁၂-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွန်ဗင်းရှင်း အတွင်းဝန်ရုံးသို့ တင်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ယခုအခါ ဒုတိယအကြိမ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့် အစီရင်ခံစာ (Second National Communication) ပြုစုရေးအတွက် စီစဉ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း၊ ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအစီအစဉ် (UNEP) နှင့်ပူးပေါင်း၍ အမျိုးသားအဆင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်ရေးစီမံချက် (National Adaptation Plan Action-NAPA) ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရေးဆွဲပြီးစီးခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါကြောင်း။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ရေးနှင့် လျော့ပါးရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်သည့် မြန်မာနိုင်ငံ သဘာဝဘေးလျော့ပါးရေး လုပ်ငန်းစီမံချက် (Myanmar Action Plan for Disaster Risk Reduction-MAPDRR) ကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများ၊ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုဖြင့် ရေးဆွဲထားရှိပြီး ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအနေဖြင့် အာဆီယံရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအဖွဲ့ (ASEAN Working Group on Climate Change-AWGCC) တွင် ဒေသတွင်း နိုင်ငံ များနှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ စွမ်းအင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စင်ကာပူ ကြေညာချက်ကို ၂၁-၁၁-၂၀၀၇ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ပူးတွဲတုန့်ပြန်ရေး အာဆီယံ ကြေညာစာတမ်းကို ၉-၄-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း၊

မြန်မာနိုင်ငံသည် မူဝါဒဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးမှုများနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အစီအစဉ်များတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါဝင်၍ သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများမှ ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဌာနအကြီးအကဲ ၂၇ ဦး အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်  ပါဝင်သော မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (Myanmar Climate Change Alliance-MCCA) ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ၃၀-၁၀-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒပေါ်ပေါက်လာရေး၊ အမျိုးသားအဆင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ်ငန်းစီမံချက်များ (National Climate Change Strategy and Action Plans) ရေးဆွဲရေး၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာယူနစ် (Climate Change Core Unit) ဖွဲ့စည်းရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း၊   သို့ဖြစ်ပါ၍ ရာသီဥတုဆိုင်ရာအမျိုးသားရေးမူဝါဒ ရေးဆွဲချမှတ် ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် အမျိုးသားအဆင့် ရာသီဥတု‌ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ် ငန်းစီမံချက်များ ရေးဆွဲချမှတ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း၊ ရေရှားပါးမှုဒဏ်ကိုခံနိုင်ရန်နှင့် ရေအပြည့်အဝရရှိရန်အတွက် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ် ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနက ကျေးလက်ဒေသ ရေပေးဝေရေးလုပ်ငန်းများကို ကျေးရွာပေါင်း ၆၄၉၁၇ ရွာအနက် စတင်ဆောင်ရွက်သည့် ၂၀၀၀-၁၁ မှ ၂၀၁၃-၁၄ ခုနှစ်တွင် ရွာပေါင်း ၃၂၅၆၂ ရွာအား ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ပြီး ဆောင်ရွက်ရန်ကျန် ၃၂၃၅၅ ရွာကို ၂၀၁၄-၁၅ ခုနှစ်တွင် ၃၃၇၁ ရွာ၊  ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ၁၂၂၀ ရွာကို ပထမ (၅) နှစ် စီမံကိန်းကာလအဖြစ် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ဒုတိယ (၅) နှစ်တာစီမံကိန်းတွင် ၅၉၅၈ ရွာ၊  တတိယ (၅) နှစ်စီမံကိန်းတွင် ၅၉၈၉ရွာ၊ စတုတ္ထ (၅) နှစ်စီမံကိန်းကာလတွင် ၅၉၈၀ ရွာကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် စီစဉ်ထားရှိပြီးဖြစ်ပါကြောင်း။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုအား လိုက်လျောညီထွေပြုမူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် စီမံချက်အား ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနနှင့် ကုလသမဂ္ဂပတ်ဝန်း ကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအစီအစဉ် (UNEP) တို့သည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သဘောတူညီချက်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ စီမံချက်ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လမှစတင်၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တော၊ ကျန်းမာရေး၊ ရေအရင်းအမြစ်၊ စွမ်းအင်နှင့် စက်မှုစသည့် ကဏ္ဍအသီးသီးမှ ပညာရှင်များနှင့် ပူပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တါင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါကြောင်း၊ စီမံချက်များ၏ ဦးစားပေးကဏ္ဍများမှာ  ပထမဦးစားပေး အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကြိုတင်သတိပေးချက်စနစ်နှင့် သစ်တောရေးရာကဏ္ဍ၊ ဒုတိယ ဦးစားပေးကဏ္ဍမှာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ရေအရင်းအမြစ်ကဏ္ဍ၊ တတိယ ဦးစားပေးမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၊ စတုတ္ထဦးစားပေးတွင် စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် ဇီဝမျိုးစုံ/မျိုးကွဲ ကဏ္ဍများ ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ဦးစားပေးမှုအစီအစဉ်ကို လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျေးလက်အစုအဖွဲ့၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးမှ ကျွမ်းကျင်သူပညာရှင်များ၊ ပြည်သူလူထု၏အမြင်များ ထည့်သွင်းရေးဆွဲပြီး ဖြစ်ပါကြောင်း၊ သို့ဖြစ်ပါ၍ အမျိုးသားအဆင့်ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာလုပ်ငန်းစီမံချက်များရေးဆွဲ၍ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာယူနစ် ဖွဲ့စည်းရေးတို့ ကို ဆောင်ရွက်နေပြီပါဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းဖြေကြားပါသည်။